Soru
İki yıl Esenyurt’ta, Turgut Özal Mahallesi’nde öğrenci olarak yaşadım. 23 Nisan 2025’teki Mw 6,2’lik Silivri depreminde evdeydim. Yıkılan bina olmadı, ama sokaklar o güne kadar görmediğim kadar doluydu ve normalde 15 dakikalık yolu bir buçuk saatte gidebildim.
Proje buradan çıktı: daha büyük bir depremin ilk gecesinde insanlar yürüyerek nereye gidebilir, ve oralarda herkese yer var mı?
Veri
- 25’ten fazla açık kaynak: TÜİK, İBB Açık Veri Portalı, OpenStreetMap, Overture Maps, USGS, GEM ve Avrupa Komisyonu GHSL.
- Bunları 959 mahallelik tek bir tabloda birleştirdim. Mahalle adları kaynaktan kaynağa farklı yazıldığı için eşleştirmeyi mahalle koduyla yaptım.
- Her temizlik kararını belgeledim: 55 karar, 56 otomatik kalite kontrolü. Bütün tablo ham veriden tek komutla yeniden üretiliyor.
Yöntem
- Sarsıntı. Sekiz yer hareketi modelini 2025 Silivri (47 istasyon) ve 1999 İzmit (25 istasyon) depremlerinin gerçek kayıtlarıyla sınadım ve uyumlarına göre ağırlıklandırdım.
- Dışarı çıkanlar. Orta Marmara’da Mw 7,5’lik bir kırılma için 1.000 olası senaryo ürettim ve ilk gece kaç kişinin dışarıda olacağını mahalle mahalle hesapladım.
- Toplanma ataması. Yaklaşık 49 bin nüfus bloğunu, 1 km yürüme mesafesindeki 2.000 m² üstü açık alanlara kapasiteleriyle birlikte atadım. Bu, yaklaşık 170 bin değişkenli bir doğrusal programlama problemi; HiGHS çözücüsü yarım saniyede çözüyor. Kırsal mahallelerde (km² başına 300 kişinin altı) binasız araziyi de açık alan saydım, çünkü orada insanlar evlerinin önündeki tarlaya çıkabilir.
- Bina yüksekliği. Kat sayısı bilinmeyen yaklaşık 151 bin bina için bir LightGBM modeli kurdum; harita 3B binaları bu tahminle çiziyor.
Bulgular
- İstanbul’un açık alanları kağıt üstünde 25 milyon kişiyi alıyor. Ama yürüme mesafesi hesaba katılınca orta senaryoda ilk gece dışarıdaki yaklaşık 9,1 milyon kişiden 2,6 milyonu yer bulamıyor.
- Açık en çok Avrupa yakasının yoğun ilçelerinde: Bağcılar’da dışarı çıkanların %64’ü, Avcılar’da %57’si, Bahçelievler’de %55’i yer bulamıyor.
- Turgut Özal’da bu oran %93. Mahallede 0,64 km²’de 28.564 kişi yaşıyor; km² başına yaklaşık 44 bin kişi, İstanbul medyanının 3,7 katı.
- Yer hareketi modellerinden biri (AS08), 2025 kayıtlarını yaklaşık 2,3 kat fazla tahmin etti; ağırlıklandırma bu yüzden önemli.
- Bina yüksekliği modelinin, eğitimde görmediği ilçelerdeki ortalama hatası 1,66 kat. Kural tabanlı bir tahminde bu 2,26 kat.
Neyi bilmiyorum
- Ölüm sayısı yayımlamadım. Yaygın hasar ve kayıp yöntemlerini, kendi kalibrasyonlarım dahil, 6 Şubat 2023’ün gerçek sarsıntısıyla çalıştırdım; hepsi gerçekleşen kaybı tutarlı biçimde düşük tahmin etti. Açık veriyle sınanamayan bir sayıyı vermemeyi tercih ettim.
- Resmî toplanma alanı listesi toplu olarak açık olmadığı için açık veriden türetilmiş potansiyel alanları kullandım.
- Bir alanın ne kadarının kullanılabileceği, kişi başına gereken alan ve kaç kişinin dışarı çıkacağı varsayım. Sonuç en çok bu sonuncusuna bağlı.
- Bu bağımsız bir çalışma; resmî kurumların planlarını değerlendirmiyor ve onların yerine geçmiyor.
Ne öğrendim
Projeye ölüm sayısı tahmin etmek için başladım; sınamada tutmadığını görünce soruyu değiştirdim. Daha az iddialı ama sınanabilir bir soru, daha güvenilir bir sonuç verdi.